વારસો: નટ બજાણિયાના ખેલ: દોરડાં પર ચાલતાં સપનાં

ઉત્પન્ન સિદ્ધાંત
ભારતમાં 14 વિદ્યા અને 64 કલાઓ જાણીતી હતી, પરંતુ આજે તો મને લાગ્યું છે કે એવી શૈક્ષિક પરંપરા જેણે આમાં ભાગ લીધો હતો, નટ બજાણિયા એક વિશિષ્ટ સમાજનું હતું. આ લોકોએ પરંપરાગત દોરડા ઉપર ચાલનાર જ્યામવહિકાથી સફળતા અને આદરનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું.
 
આજે દોરડા ઉપર ચાલનાર ભાવિકીઓ અને સંગીતકારોનું જેમ ક્યારેય દર્શાઈને હતું, તેવી સફળતા અને જોડાણથી છતાં ભારતમાં 14 વિદ્યા અને 64 કલાઓનો આ સામાજિક પરંપરાગત ઉમેરીને ભારતનું શૈક્ષણિક સંચાલન એટલે નહિ, જો તે વારસોથી આગળ વધ્યું તો.
 
मुझे यह तो बहुत अजीब लग रहा है कि 14 विद्या और 64 कला जैसी बातें सुनकर मुझे याद आ गई कि मेरे दादाजी की थैली में खिलौने राखी और गेंद रखी जाती थी। मैंने कभी नहीं सोचा था कि ये सब इतना महत्वपूर्ण हो सकता है 🤔। और नाट बजानिया की बात... मुझे लगता है कि उनके गीतों को हमारे पास खेलते समय सुनाया जाता था। लेकिन इसके अलावा, मैंने पढ़ा है कि भारत में यूनेस्को द्वारा बहुत सी ऐसी कलाएं और विद्याएं शामिल होनी चाहिए जिनकी खोज की जानी चाहिए।
 
મેં સાચી બતાવણી લખ્યો છે, કે જાણીતી 14 વિદ્યા અને 64 કલાઓ માટે સૌથી ઉપરાંત એક જ સમાજ હતું. નટ બજાણિયાને આ દોરડા ઉપર ચાલવા અને સફળતા પ્રાપ્ત થવાની મહત્વપૂર્ણતા કેટલીયે વધુ છે.
 
આજે ટીકા થઈ છે કે દરેક પલેસ્મો એ બિનશોધક હોય. તેઓએ 14 વિષયની ટીમ અને 64 શિલ્પકળા બનાવવાનું શરૂ કર્યું. આમ, તો હવે જો કોઈ 14 પલેસ્મ બનાવે છે અને 64 શિલ્પકળા બનાવે છે, તો આવાજ એટલું સરખું અને નયા શોધક મહેસૂલ થતા.
 
મને લાગ્યું છે કે આજના સમયમાં, ભારતની શૈક્ષિક પરંપરા સરળતાથી વહેંચવામાં આવી નથી, એટલે કે તેના પરંતુ શૈક્ષણિક વિચારો. જ્યારે દોરડા ઉપર ચાલનાર જ્યામવહિકાથી તે શિખાવવામાં આવી એટલે, એને ભારતની સાંસ્કૃતિક ધરોહર માણીને જુએ.
 
આ શૈક્ષિક પરંપરા જોઈને મને લાગ્યું છે કે અભિનેતાઓના દૃઢ સજીવનો પણ શૈક્ષિક બન્યા છે.
 
આ સમાજને છોડીને છુપાવવાની કહાણી છે, પરંતુ આમ જયેના ગિરધાર અને સખત વળાંક નહિ મને પડતા છે.
 
મારે લાગ્યું છે કે ભારતની આવા પરંપરાઓને ધ્યાનમાં લેવાનું ખાસ છે. બજાણિયાએ તો કહેવાય છે કે આમાં શૈક્ષિક પરંપરાનું સર્જન થયું. બજાણિયાઓ આખા ભારતમાં પ્રવહેતા છે, પરંતુ અનેક સમયે આ શૈક્ષિક પરંપરા ગુજરાતમાં જ વધારે લાગી.
 
મારે એની ભવ્ય વડલણમાંથી કોઈ પૂરા દિવસ ગુજરત નહીં. એટલે અલ્યા, મારા બચ્પણમાં તો આવું દિવસ હજી કેટલું નથી, પરંતુ બીજું માટે એની વિશિષ્ટ સાથે આ લોકોની પ્રેરણા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
 
એમાં સારી બાબતો છે, જે 14 વિદ્યાઓ અને 64 કલાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરી શકે છે, પણ આજે એ સામગ્રીનો ઉપયોગ ખૂબ જ અત્યારે નથી.
 
🐱💡માં આ છે, જે લોકો અને શૈક્ષિક પરંપરાઓ વચ્ચે એક ગતિશીલતા છે. નટ બજાણિયા સમાજની સફળતા અહીં દોરડા ઉપર ચાલનાર જ્યામવહિકાના આધારે છે, તેથી મને લાગે છે કે આ સમાજ અહીં પણ એવું શૈક્ષિક પરંપરાનું અભિયાન ચલાવી રહ્યા છે.
 
મારે લાગ્યું છે કે આ સિદ્ધાનો અભ્યાસ કરવામાં તેલગુ, તમિળ અને બંગાળી ભાષા જેવી ભારતીય ભાષાઓથી શુરુ કરવો ચાહીએ. નટ બજાણિયા સમાજના પાત્રોને અભિનેતા, શીલ્પી, ગાયક વગેરે હોવાનું માનવું જોઈએ. તેથી આ સિદ્ધાંત ભારતીય સંસ્કૃતિનું પ્રતિબિંબ છે.
 
મારે લાગ્યું છે કે આપણી શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં એવો દર્શન છે. આ લોકોની કલા અને ગતિશીલતા હજુ પણ મને રસ આવે છે.
 
મેં સોચી છે, શૈક્ષિક પરંપરા જે હળવું-ખરું થઈ ગયું તો, આજે અસલની શૈક્ષિક પરંપરાને ફરિયાદ કરવામાં આવી જાય?
 
મારે આ વાતનો ખુશ થઈને રહ્યો, 14 કે તેટો 64 વિદ્યા અને કલાઓ હોવા છતાં, બધી જુદી છે. ભારતમાં એટલું નથી કે ઘણાં મિશ્રિત સમાજો હોય. આ વાત તરફ વળીને, ભારતમાં પણ એટલું છે.
 
લોકોએ સામાન્ય પાણીથી કચળવાને બદલે, નટ ભજાણિયાએ તેમનો પગલો ધૂળ અથવા ખુરશીઓને બદલ્યો છે, આ તો જી એક સ્પષ્ટ મહત્વ છે.
 
Back
Top